فانوس دریایی خلیج جرویس: تراژدی یک اشتباه مرگبار - مجله سیاران

برای دریافت مشاوره و خدمات تخصصی گردشگری و سفر به سراسر دنیا با کارگزار مستقیم تورهای مسافرتی و گردشگری همراه باشید.

تاریخچه و هدف از ساخت

در قرن نوزدهم، با افزایش تردد کشتی‌های تجاری در سواحل نیو ساوت ولز استرالیا، نیاز به ساخت فانوس‌های دریایی برای راهنمایی کشتی‌ها و جلوگیری از برخورد آنها با صخره‌های خطرناک ساحلی به شدت احساس می‌شد. ساخت این فانوس دریایی با کمیسیون فانوس‌های دریایی 1856 مرتبط بود که اولین توافق بین مستعمراتی برای تأمین روشنایی در سواحل استرالیا را پایه‌گذاری کرد. خلیج جرویس نیز به عنوان یکی از نقاط مهم در این مسیر دریایی، برای ساخت یک فانوس دریایی انتخاب شد. هدف اصلی از ساخت این فانوس، روشن کردن ورودی خلیج و هدایت ایمن کشتی‌ها بود.

مسئولیت اصلی طراحی و انتخاب مکان فانوس دریایی بر عهده معمار استعماری، الکساندر داوسون (Alexander Dawson) و دستیار نقشه‌بردار او، ای. اف. میلینگتون (E.F. Millington) بود. در سال 1857، این دو نفر مأمور شدند تا مکان مناسبی برای ساخت فانوس در منطقه کیپ سنت جورج پیدا کنند. با این حال، جنجال‌ها از همان ابتدا پروژه را احاطه کرده بود؛ بودجه‌ای 5000 پوندی بدون مشورت با نهاد نظارتی، یعنی هیئت ناوبری (Pilots Board)، تخصیص یافت و مناقصه واگذار شد.

اشتباه در مکان‌یابی: سهل‌انگاری، منافع شخصی و فساد احتمالی

عملیات ساخت فانوس دریایی در اول اکتبر 1860 به پایان رسید. اما خیلی زود مشخص شد که فانوس در مکانی کاملاً اشتباه ساخته شده است. به جای آنکه بر روی دماغه شمالی خلیج جرویس (Point Perpendicular) که بهترین دید را برای کشتی‌های ورودی فراهم می‌کرد ساخته شود، حدود 4 کیلومتر (2.5 مایل) دورتر از مکان مناسب و بر روی دماغه جنوبی (Cape St George) بنا شد. این اشتباه فاحش دلایل متعددی داشت که فراتر از یک خطای ساده بود:

• سهولت کار و دسترسی به معدن سنگ: شواهد و اتهامات به وضوح نشان می‌دهند که دلیل اصلی این انتخاب نادرست، «سهولت ساخت‌وساز» برای پیمانکار و دسترسی آسان‌تر به معدن سنگ بوده است. پیمانکار برای کاهش هزینه‌ها و افزایش سود خود، محل ساخت را به مکانی نزدیک‌تر به معدن سنگی که مصالح از آنجا تأمین می‌شد، منتقل کرد. این تصمیم، اگرچه کار ساخت‌وساز را تسهیل می‌کرد، اما ایمنی دریانوردی را به طور کامل نادیده می‌گرفت.

• نقشه‌های متناقض و هشدارهای نادیده گرفته شده: جنجال‌ها حتی پیش از شروع ساخت‌وساز آغاز شده بود. هیئت ناوبری گزارش‌های متعددی مبنی بر نامناسب بودن مکان پیشنهادی از نظر زاویه دید دریافت کرد. بررسی‌های بعدی نشان داد که نقشه‌های اولیه تهیه‌شده توسط داوسون و میلینگتون دارای «تناقضات بسیار جدی» بود، به طوری که تشخیص وجود واقعی مکان‌های مشخص‌شده روی نقشه را غیرممکن می‌کرد. هیئت مدیره نیز با اتکا به همین نقشه‌های مشکوک و بدون بازرسی قبلی، مکان را تأیید کرده بود که این اقدام «سهل‌انگاری فاحش» تلقی شد.

• فساد احتمالی و سوء مدیریت: اگرچه شواهد مستقیمی از رشوه‌خواری وجود ندارد، اما شرایط پیرامون پروژه به شدت به فساد اشاره دارد. نادیده گرفتن نظرات کارشناسان، عدم مشورت با هیئت ناوبری، تخصیص بودجه بدون نظارت و اصرار بر ساخت فانوس در مکانی که به وضوح نامناسب بود، همگی این گمان را تقویت می‌کند که منافع شخصی در این تصمیم‌گیری دخیل بوده است. یکی از منابع به کنایه می‌گوید: «حتماً چند پاکت قهوه‌ای پر از اسکناس‌های پوند دست به دست شده است».

عواقب فاجعه‌بار: غرق شدن کشتی‌ها و تراژدی‌های انسانی

این مکان‌یابی اشتباه عواقب فاجعه‌باری به همراه داشت. نور فانوس از مسیر شمالی به خلیج جرویس اصلاً قابل مشاهده نبود و از مسیر جنوبی نیز به سختی دیده می‌شد. در نتیجه، فانوس به جای کمک به ناوبری، خود به یک "تله مرگ" برای دریانوردان تبدیل شد و کشتی‌ها را به سمت صخره‌های خطرناک هدایت می‌کرد.

پیامدهای دریایی و کشتی‌های غرق‌شده

• بین سال‌های 1864 تا 1893، دست‌کم بیست و سه کشتی در نزدیکی خلیج جرویس غرق شدند که بسیاری از این سوانح مستقیماً به دلیل موقعیت گمراه‌کننده فانوس دریایی رخ داد.
• دولت نیو ساوت ولز یک کمیته منتخب برای تحقیق در مورد این خطاها تعیین کرد و کمیته در گزارش خود اعلام کرد که «خطاهای بسیار بزرگی که به شدت قابل سرزنش هستند» در ساخت این فانوس دریایی رخ داده است.
• اگرچه فهرست کاملی از تمامی کشتی‌های غرق‌شده در دسترس نیست، اما نام برخی از کشتی‌هایی که در آن دوره و منطقه غرق شدند به شرح زیر است :
  • کشتی «Mynora» (1864): در نزدیکی سنت جورج هد (St Georges Head) با صخره برخورد کرد.
  • کشتی «Prince Patrick» (1867): در شمال ورودی خلیج جرویس به گل نشست.
  • کشتی «Aeolus» (1867): در خلیج جرویس به ساحل برخورد کرد و غرق شد.
  • کشتی «Esther Maria» (1882): در شمال بیکرافت هد (Becroft Head) غرق شد و یک نفر جان خود را از دست داد.

تراژدی‌های انسانی در محوطه فانوس دریایی

سرنوشت شوم فانوس دریایی کیپ سنت جورج تنها به کشتی‌ها محدود نشد و دامنگیر نگهبانان و خانواده‌هایشان نیز شد. انزوای این مکان و شرایط سخت زندگی، مجموعه‌ای از حوادث تلخ را برای ساکنان آن رقم زد :

• مرگ بر اثر بیماری: ایزابلا جین لی، دختر نگهبان اصلی، در سال 1867 بر اثر تب تیفوس درگذشت. فلورانس بیلی، دختر 11 ساله دستیار سوم نگهبان، در سال 1885 بر اثر بیماری تیفوئید جان باخت. جورج گیبسون 13 ساله نیز در سال 1882 به دلیل بیماری پلورزی (التهاب ریه) درگذشت.
• مرگ بر اثر ضربه اسب: ویلیام مارکهام، دستیار نگهبان، بین سال‌های 1878 تا 1883 بر اثر ضربه لگد اسب به سرش جان خود را از دست داد.
• تیراندازی تصادفی: در سال 1887، کیت گیبسون، دختر نوجوان نگهبان اصلی، در حین بازی با یک تفنگ پر، به طور تصادفی باعث شلیک گلوله و مرگ دوستش، هریت پارکر، دختر دستیار نگهبان شد.
• غرق شدن نگهبان ارشد: ادوارد بیلی، نگهبان ارشد فانوس دریایی و پدر 11 فرزند، در سال 1895 حین ماهیگیری از روی صخره‌ها به داخل آب کشیده شد و غرق شد. گفته می‌شود که کوسه‌ها به او حمله کرده‌اند.
• سقوط از صخره: فرانسیس هنری همر، پسری نه یا ده ساله که عادت داشت سنگ‌های بزرگ را از بالای صخره به پایین بیندازد، در اثر سقوط از صخره جان باخت.

سرنوشت نهایی: تخریب، میراث و بقای تجهیزات

با افزایش تعداد کشتی‌های غرق شده، سرانجام در سال 1899 تصمیم گرفته شد تا فانوس دریایی جدیدی در مکان صحیح، یعنی بر روی دماغه پرپندیکولار (Point Perpendicular)، ساخته شود. با آغاز به کار فانوس جدید، سرنوشت برج سنگی و تجهیزات روشنایی فانوس قدیمی کیپ سنت جورج از یکدیگر جدا شد.

تخریب برج و ثبت به عنوان میراث فرهنگی

فانوس دریایی قدیمی کیپ سنت جورج پس از غیرفعال شدن، خود به یک خطر دیگر تبدیل شد؛ زیرا انعکاس نور خورشید از برج سنگی آن در طول روز و نور ماه در شب‌های مهتابی باعث سردرگمی دریانوردان می‌شد. برای پایان دادن به این داستان پر از اشتباه، این فانوس بین سال‌های 1917 تا 1922 توسط نیروی دریایی سلطنتی استرالیا به عنوان هدف تمرینی توپخانه مورد استفاده قرار گرفت و تخریب شد.

امروزه، بقایای این فانوس دریایی به عنوان یک یادمان تاریخی و شاهدی بر یک اشتباه غم‌انگیز در تاریخ دریانوردی استرالیا، در پارک ملی بودری (Booderee National Park) قرار دارد.

• ثبت در فهرست میراث: بقایای فانوس دریایی کیپ سنت جورج در تاریخ 22 ژوئن 2004 در فهرست میراث مشترک‌المنافع (Commonwealth Heritage List) ثبت شد. اهمیت تاریخی و فرهنگی آن به دلایل زیر است :

  • ارتباط با توسعه ناوبری استرالیا: این مکان با اولین تلاش‌های هماهنگ برای ایجاد شبکه فانوس‌های دریایی در استرالیا مرتبط است.
  • اهمیت به دلیل اشتباه بودن: مکان‌یابی نادرست آن، خود به بخشی جدایی‌ناپذیر و مهم از تاریخ دریانوردی استرالیا تبدیل شده است.
  • ارزش آموزشی و نمادین: بقایای آن اطلاعات مهمی برای درک یک مرحله از تاریخ استرالیا فراهم می‌کند و تبدیل آن به ویرانه، به اهمیت نمادین آن افزوده است.
  • ارزش زیبایی‌شناختی: ویرانه‌های سنگی واقع بر فراز صخره‌های بلند، ارزش زیبایی‌شناختی قابل توجهی دارند.

• وضعیت کنونی به عنوان جاذبه گردشگری: این مکان یکی از مهم‌ترین مکان‌های تاریخی اروپایی در پارک ملی بودری است که توسط جامعه بومیان «رک بی» (Wreck Bay) اداره می‌شود. بازدیدکنندگان می‌توانند ویرانه‌های تثبیت‌شده برج، خانه‌های نگهبانان و ساختمان‌های جانبی را مشاهده کنند. تابلوهای راهنما، داستان‌های تاریخی و تراژیک آن را روایت می‌کنند. این منطقه همچنین به دلیل مناظر خیره‌کننده و موقعیت عالی برای تماشای مهاجرت نهنگ‌ها (در فصول خاص) و حیات وحش مانند کانگوروها، یک جاذبه گردشگری محبوب است.

سرنوشت تجهیزات روشنایی

برخلاف برج سنگی، فانوس (lantern) و دستگاه روشنایی ساخت شرکت Wilkins & Co سرنوشت پرماجراتری داشتند. این تجهیزات به فانوس دریایی جدید در پوینت پرپندیکولار منتقل نشدند، زیرا آن فانوس به یک دستگاه اپتیکی کاملاً نو و پیشرفته از نوع لنز فرنل مرتبه اول مجهز شده بود.

در عوض، در سال 1904، این تجهیزات در فانوس دریایی کروک‌هِون هِدز (Crookhaven Heads Lighthouse) که به تازگی ساخته شده بود، نصب گردید. این فانوس دریایی برای سال‌ها به کشتی‌های تجاری در رودخانه‌های شول‌هِون و کروک‌هِون خدمت کرد.

فانوس دریایی کروک‌هِون هِدز نیز در سال 2007 از خدمت خارج شد و فانوس تاریخی آن رو به زوال گذاشت. در سال 2011، این فانوس با هلیکوپتر از محل خارج شد و پس از مرمت، در سال 2018 به موزه دریایی خلیج جرویس (Jervis Bay Maritime Museum) اهدا گردید. سرانجام در سال 2022، این قطعه تاریخی بر روی یک پایه جدید در محوطه موزه نصب شد تا داستان پر فراز و نشیب خود را برای نسل‌های آینده روایت کند.

خلاصه

فانوس دریایی خلیج جرویس، معروف به فانوس دریایی کیپ سنت جورج، که در سال 1860 به بهره‌برداری رسید، نمونه‌ای برجسته از یک پروژه زیرساختی است که به دلیل اشتباه فاحش در مکان‌یابی، نه تنها به هدف اصلی خود یعنی افزایش ایمنی دریانوردی دست نیافت، بلکه خود به عاملی برای بروز حوادث و غرق شدن کشتی‌های متعدد تبدیل شد. شواهد نشان می‌دهد که این اشتباه صرفاً یک خطای فنی نبود، بلکه ریشه در عواملی چون ترجیح دادن «سهولت کار» و دسترسی به معدن سنگ برای پیمانکار، نقشه‌های اولیه ناقص و متناقض، و سوء مدیریت و فساد احتمالی داشت. این مکان‌یابی اشتباه که با نادیده گرفتن هشدارهای کارشناسان صورت گرفت، باعث شد نور فانوس از مسیرهای اصلی دریایی قابل مشاهده نباشد و منجر به غرق شدن حداقل 23 کشتی گردد. علاوه بر فجایع دریایی، محوطه فانوس نیز شاهد مجموعه‌ای از مرگ‌های غم‌انگیز شامل بیماری، غرق شدن، حوادث و تیراندازی تصادفی در میان نگهبانان و خانواده‌هایشان بود که بر تاریخچه تاریک آن می‌افزاید. سرانجام با ساخت یک فانوس دریایی جدید در مکانی مناسب در سال 1899، برج سنگی فانوس قدیمی برای جلوگیری از سردرگمی بیشتر، توسط نیروی دریایی تخریب شد. امروزه، بقایای این فانوس دریایی در فهرست میراث مشترک‌المنافع استرالیا ثبت شده و به عنوان یک جاذبه گردشگری مهم در پارک ملی بودری، شاهدی بر این اشتباه تاریخی است. با این حال، تجهیزات روشنایی آن نجات یافت و پس از خدمت در فانوس دریایی دیگری، نهایتاً به موزه دریایی خلیج جرویس منتقل شد و امروزه به عنوان یک اثر تاریخی در معرض نمایش قرار دارد.